I. Maemo a Machaba a Metsi a Nooang a Tšoanelehang
Polokeho ea metsi a nooang ke motheo oa bophelo bo botle ba batho, 'me sechaba sa machaba se na le melaoana e thata le e qaqileng mabapi le litekanyetso tsa metsi a nooang a tšoanelehang. Jwalo ka bolaoli ba lefats'e ba bophelo bo botle ba sechaba, Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo (WHO) o thehile litekanyetso tse nang le tšusumetso e kholo tsa metsi a nooang. O hlalosa metsi a nooang a sireletsehileng e le metsi ao, ha a nooa ka tekanyo ea lilithara tse 2 ka letsatsi bakeng sa bophelo bohle ho latela tebello ea bophelo ea lilemo tse 70, a sa bake kotsi e kholo bophelong. Tlhaloso ena e boetse e akaretsa metsi a sebelisoang bakeng sa bohloeki ba letsatsi le letsatsi ba motho ka mong.
Mabapi le matšoao a itseng, WHO e bolela hore metsi a nooang ha aa lokela ho ba le likokoana-hloko tse bakang mafu, e leng senotlolo sa ho thibela ho hlaha le ho ata ha mafu a bakoang ke metsi. Ho sa le joalo, maemo a lik'hemik'hale le lintho tse ntšang mahlaseli a kotsi metsing a lokela ho laoloa ka har'a maemo a sa beheng likotsi bophelong ba batho. Litšobotsi tsa kutlo le tsona ke lintho tsa bohlokoa tse lokelang ho nahanoa: metsi a lokela ho ba le ponahalo e ntle, 'mala, monko le tatso, kaha tsena ke matšoao a mantlha a tobileng bakeng sa batho ho ahlola ho amoheleha ha boleng ba metsi. Ho phaella moo, metsi a nooang a tlameha ho hloekisoa ka sebolaya-mafu ho bolaea kapa ho emisa likokoana-hloko tse bakang mafu. Mekhoa e tloaelehileng ea ho bolaea mafu e kenyelletsa chlorination, chloramination, ozoneation le ultraviolet disinfecting.
Linaha le libaka tse fapaneng le tsona li iketsetse litekanyetso tsa tsona ho latela litataiso tsa WHO, hammoho le maemo a tsona a sebele. Maemo a hajoale a Chaena a Boleng ba Metsi a Nooang (GB 5749-2022) a hlahisa litlhoko tse hlano tsa motheo tsa bophelo bo botle bakeng sa boleng ba metsi, tse lumellanang le maemo a WHO, ha a ntse a ntlafatsa matšoao a mang ho latela litlhoko tsa tikoloho le bophelo bo botle ba lehae. Setsi sa Tšireletso ea Tikoloho sa US (EPA) le sona se na le litekanyetso tse tiileng tsa metsi a nooang, ka meeli e hlakileng bakeng sa litšila tse fapaneng. Mohlala, se ntse se matlafatsa tlhokomelo e eketsehileng holim'a litšila tse hlahang tse kang lintho tsa per- le polyfluoroalkyl (PFAS). Maemo a EU a thata le ho feta; mohlala, e beha moeli oa nitrate ho 3 mg/L, e leng se thata ho feta maemo a 10 mg/L a behiloeng ke WHO le Chaena.
II. Liphephetso tsa ho netefatsa polokeho ea metsi a nooang
(1) Kabo e sa Lekaneng ea Lisebelisoa Lefatšeng ka Bophara
Ho ea ka litlaleho tsa Machaba a Kopaneng, batho ba ka bang limilione tse likete tse 2.1 lefatšeng ka bophara ba ntse ba haelloa ke metsi a hloekileng a nooang, bao har'a bona ba limilione tse 106 ba noang metsi a sa phekoloang ka ho toba. Linaheng tse sa tsoelang pele haholo, batho ba na le menyetla e fetang habeli ea ho haelloa ke metsi a nooang le litšebeletso tsa bohloeki ha ba bapisoa le ba linaheng tse ling. Lekhalo la litoropo le mahaeng le lona le ntse le tsoela pele, ka maemo a phepelo ea metsi le bohloeki libakeng tsa mahaeng a saletse morao haholo ho a litoropong. Libaka tsa mahaeng hangata li tobana le mathata a kang mehloli ea metsi e sa tsitsang, bongata bo sa lekaneng ba metsi, tšireletso e sa lekaneng ea metsi mehloling, libaka tse fokolang tsa phepelo ea metsi, le botsofali bo boholo le ho lutla ha liphaephe tsa metsi, tseo kaofela li etsang hore ho be thata ho netefatsa polokeho ea metsi a nooang.
(2) Mathata a Tshilafalo a Ntseng a Hola
Nts'etsopele e potlakileng ea indasteri le tlhahiso e kholo ea temo e entse hore tšilafalo ea metsi e be bothata bo ntseng bo eketseha. Ho ntšoa ha metsi a litšila a indasteri ka mokhoa o seng molaong ho kenya lik'hemik'hale tse ngata ka metsing. Lintho tsena li lula metsing nako e telele, boholo ba tsona ha li bola, 'me li ka chefola' meleng oa motho ka kotloloho. Maemo a holimo ka nako e khuts'oane a ka baka chefo e matla, ha maemo a tlase ka nako e telele a ka lebisa chefong e sa foleng. Manyolo a lik'hemik'hale le chefo e bolaeang likokoanyana e sebelisoang tlhahisong ea temo a kena metsing ka metsi a pula, a bakang eutrophication le tšilafalo ea lik'hemik'hale. Ho phaella moo, litšila tse ling tse hlahang, tse kang "lik'hemik'hale tse sa feleng" joalo ka PFAS, li thata ho senyeha tikolohong ea tlhaho, li bokellana tikolohong le 'meleng ea batho, 'me li baka litšokelo tse ncha polokehong ea metsi a nooang.
(3) Likotsi tse Ncha tse Tsoang Phetohong ea Tlelaemete
Phetoho ea maemo a leholimo lefatšeng ka bophara e bakile liketsahalo tse mpe tsa boemo ba leholimo tse kang komello, lipula tse matla le maqhubu a mocheso, e leng se tlisang liphephetso tse ncha polokehong ea metsi a nooang. Komello e fokotsa bongata ba metsi esita le ho omisa mehloli ea metsi, e eketsa khatello ea phepelo ea metsi. Lipula tse matla li ka baka likhohola, tsa hlatsoa litšila tse holim'a metsi mehloling ea metsi le ho senyeha ha boleng ba metsi. Ho sa le joalo, phetoho ea maemo a leholimo e ka boela ea sitisa botsitso ba tikoloho ea libaka tsa metsi, e leng se lebisang mathateng a kang ho thunya ha bolele bo bongata, bo amang haholo polokeho ea metsi a nooang.
III. Karolo ea Tlhokomelo ea Boleng ba Metsi ho Netefatsa Polokeho ea Metsi a Nooang
Tlhokomelo ea boleng ba metsi ke sehokelo sa bohlokoa ho netefatseng polokeho ea metsi a nooang, e akaretsang ts'ebetso eohle ho tloha mehloling ea metsi ho ea lipompong.
(1) Taolo ea Mohloli
Ho beha leihlo boleng ba metsi khafetsa mehloling ea metsi ho ka lemoha ka nako hore na metsi a silafetse, hammoho le mofuta le boholo ba tšilafalo. Mohlala, ho beha leihlo boleng ba metsi a linoka, matša, metsi a ka tlas'a lefatše le mehloli e meng ho thusa ho latela liphetoho lipontšong tse kang likokoana-hloko tse bakang mafu, lintho tsa lik'hemik'hale le lintho tse ntšang mahlaseli a kotsi. Hang ha matšoao a sa tloaelehang a fumanoa, mehato e ka nkoa kapele, joalo ka ho batlisisa mehloli ea tšilafalo le ho matlafatsa tšireletso ea metsi a mohloli, ho netefatsa polokeho ea metsi a nooang ho tsoa mohloling.
(2) Tlhokomelo ea Ts'ebetso
Nakong ea kalafo ea metsi a nooang, ho lekola boleng ba metsi ho netefatsa katleho ea lits'ebetso tsa kalafo. Ka ho bapisa boleng ba metsi pele le ka mor'a kalafo, hoa khoneha ho fumana hore na lits'ebetso tse kang ho bolaea likokoana-hloko le ho sefa li fihletse liphetho tse lebelletsoeng, le ho fetola litekanyetso tsa kalafo ka nako ho netefatsa hore metsi a tsoang setsing sa kalafo a fihlela maemo. Ho sa le joalo, ho lekola boleng ba metsi nakong ea lipalangoang tsa liphaephe ho ka lemoha mathata a kang ho lutla ha liphaephe le tšilafalo ea bobeli ka nako. Mohlala, ho lekola liphetoho tse setseng tsa sebolaea-likokoana-hloko liphaepheng ho ka thusa ho fumana hore na ho na le tšilafalo ea liphaephe, e le hore litokiso le kalafo li ka etsoa kapele.
(3) Tiisetso ea ho Fela ha Liphaephe
Qetellong ea mosebelisi,Tlhokomelo ea boleng ba metsie dumella baahi ho utlwisisa boleng ba metsi a nooang malapeng a bona. Ho hlaha ha disebediswa tsa ho hlahloba boleng ba metsi tse nkehang habobebe ho thusa baahi ho leka matshwao a mang a metsi a nowang ka bobona, a kang ho ba le moferefere, boleng ba pH, le sebolaya dikokwana-hloko se setseng. Sena ha se ntlafatse feela boitshepo ba baahi mabapi le polokeho ya metsi a nowang empa hape se ba nolofalletsa ho lemoha mathata le ho a tlaleha mafapheng a amehang ka nako e nepahetseng, e leng se etsang hore ho be le moya o motle wa tlhokomelo ya setjhaba ka kakaretso mabapi le polokeho ya metsi a nowang.
Ho phaella moo, tlhahisoleseding ya tlhokomelo ya boleng ba metsi e fana ka motheo wa bohlokwa bakeng sa ho thehwa ha leano le dipatlisiso tsa mahlale. Ho sekaseka tlhahisoleseding e ngata ya tlhokomelo ho thusa ho utlwisisa boemo ka kakaretso le mekgwa ya ntshetsopele ya polokeho ya metsi a nowang, ho tshehetsa ho thehwa ha maemo a saense le a utlwahalang a metsi a nowang le maano a tsamaiso. E boetse e thusa bafuputsi ho etsa diphuputso tse tebileng mabapi le dipaterone tsa tshilafatso ya metsi le mahlale a kalafo, ho ntlafatsa boemo ba netefatso ya polokeho ya metsi a nowang ka dinako tsohle.
Nako ea poso: Mmesa-17-2026













